Shugaban Amurka Donald Trump ya yi barazanar bullo da sabon matsin lambar tattalin arziki a kan Iran, wanda ya kira da “Economic D-Day” wato Rana mafi muni ga tattalin arziki, yayin da yaƙin da ake yi da Tehran yaki ci yaki cinye wa.
Sai dai a ranar Alhamis, waɗanda suka fara ɗanɗana kuɗar su, su ne kasuwannin hannun jarin Amurka.
Yayin da danye man fetur na Amurka ya ɗan ƙara farashi daga rufe kasuwa na ranar Laraba daga dala 86.20 zuwa 86.70 a kowace ganga, kasuwannin hannun jari na Amurka sun sami mafi munin asara a tsawon makonni uku a jere.
A gefe guda, Amurkan ta bayyana cewa jimillar bashin da ke kanta ya haura dalar Amurka tiriliyan 40 a karon farko a tarihi, barazanar da Trump ya yi da kuma sakamakon da aka samu kawo yanzu.
- Dawowar Shugaba Paul Biya na Kamaru bayan kwanakin da aka shafe ana zanga-zanga
-
Iran ta saka lada dala 30,000 kan kama ko kashe sojan Amurka
Wacce barazana Trump ya yi barazana a kai?
A wani saƙo da ya wallafa a Shafin sa na Truth Social a ranar Laraba, Trump ya bayyana cewa Iran ta “kasa yin amfani da” damar cimma yarjejeniya, saboda haka za ta fuskanci “yaƙin tattalin arziki mafi muni, wanda ba ta taɓa ganin irin sa ba”.
Har ila yau, ya yi barazanar ƙaƙabawa kowace ƙasa sababbin takunkumai muddin tana kasuwanci da Iran.
“ƙasar da ta ƙetare iyaka ta hanyar barin cibiyoyin kuɗin ta, kasuwancin ta, filayen jiragen saman ta, ko hukumomin ta, su ba da kowace irin gudunmuwa ko taimako ga Iran, ita kanta za ta fuskanci sakamakon tattalin arziki mafi muni,” in ji shi.
A ranar Alhamis, Sakataren kudi na Amurka, Scott Bessent, ya sake shaida wa kafar yaɗa labarai ta CNBC cewa wannan sabon “yaƙin tattalin arziki” zai iya haɗawa da ƙarin takunkumai na bai ɗaya, kan sauran ƙasashe da kamfanonin da ke gudanar da kasuwanci da Iran.
Waɗannan sabbin kalama na gwamnatin Trump, na zuwa ne yayin da mashigar ruwan Hormuz da ke yankin Tekun Farisa ke ci gaba da kasancewa a rufe, lamarin da ya zamanto babban ƙalubale ga kasuwannin makamashi da kuɗi na duniya. ƙ ɗ
Kafin yaƙin, kimanin kaso 20 cikin ɗari na ɗanyen mai, da iskar gas na duniya na wucewa ne ta wannan hanya.
Farin jinin yaƙin na cigaba da raguwa hatta a cikin Amurka, sakamakon hauhawar farashin fetur da sauran kayan masarufi.
A ranar Laraba, Tehran ta yi watsi da barazanar ta Trump, inda Ministan Wajen Iran, Abbas Araghchi, ya kira Kalmar da Trump ya furta ta “Economic D-Day” a matsayin “yunkurin karkatar da hankali daga tsakiyar rikicin da ita kanta Amurka ke ciki tsundum”.
Yaƙin, tsakanin ƙawancen Amurka da Isra’ila a kan Iran ya jawo tsaikon cigaba da zirga-zirga ta mashigar Hormuz, turba mafi sauƙi da masu fiton Mai ke amfani da ita a duniya.
Kafin yaƙin, kusan jiragen ruwa 130 ne ke ratsawa a kowace rana, amma a yanzu kusan babu masu ratsawa, al’amarin da ke cigaba da girgiza kasuwannin mai na duniya.
Bayan barazanar tattalin arzikin da Trump ya yi a ranar Laraba, farashin danyen mai na duniya ya hau a safiyar Alhamis, inda danyen mai na Brent ya haura dala 93 akan kowacce ganga, kuma farashin ya tsaya a haka a safiyar Juma’a.
Farashin danyen mai a Amurka ya tashi zuwa dala 86.70 a kowace ganga a ranar Alhamis, kafin daga bisani a safiyar Juma’a ya fado zuwa dala 86.20.
A gefe guda kuma, kasuwannin hannun jari na Amurka sun fuskanci asara mafi muni a cikin makonni uku a jere.
Hannun jari na Dow Jones ya tafka asarar kashi 1.32 cikin dari na farashin sa, inda aka rufe kasuwar da maki 52,759.21 a maraicen ranar Alhamis.
Hannun jari na S&P ya tafka mummunar asara daga kaso 0.87 cikin ɗari, inda ta tsaya a 7,641.16. Sai dai a safiyar Juma’a, alamomi sun nuna kasuwannin na ƙoƙarin daidaituwa, amma dai babu tabbas.
Frederic Schneider, wani babban masani a cibiyar harkoki da suka shafi gabas ta tsakiya wato (Middle East Council on Global Affairs), ya lura cewa kudin ruwa na takardun bashin gwamnatin Amurka na shekaru 30, ya haura kaso 5.25 cikin ɗari, wanda ke kusa da mafi girma a tsawon shekaru 20 bayan kurarin da Trump yayi.
Wannan yana nuna cewa farashin takardun bashin Amurka na cigaba da faduwa saboda masu zuba jari suna tsoron tafka asara, alama ta farko kenan kan rashin kwarin gwiwa game da tattalin arzikin Amurka.
Domin shawo kan lamarin, Sakataren kudi na Amurka Bessent, ya sanar da wani matakin gaggawa na ninka adadin takardun bashin gwamnati na dogon lokaci zuwa aƙalla dala biliyan 4, sai dai hakan bai samu nasarar kwantar da hankalin yan kasuwar ba.
Masana sun bayyana cewa duka ƙasashen Iran da Amurka, suna jin jiki a wannan lokaci, biyo bayan matsin tattalin arziƙin da yaƙin da Washington ke yi da Tehran ya haifar.
Ya ƙara da cewa yaƙin ya fito da raunin da Amurka ke da shi fili, duk da cewa tana da masana’antar mai ta kanta da ke iya biyan buƙatun ta.
Haka zalika, a wannan mako wani rahoto daga Ma’aikatar Kuɗi ta Amurka ya bayyana cewa jimillar bashin da ake bin ta ya haura dalar Amurka tiriliyan 40 a karon farko a tarihi – shekaru biyu kafin lokacin da ake tsammani, sakamakon kudaden da ake kashewa a yaƙin da kuma matakin Trump na rage harajin kamfanoni.
A yanzu haka, sauran ‘yan makonni kalilan kafin gudanar da zaɓukan tsakiyar zango a watan Nuwamba, ko jam’iyyar Republican za ta iya riƙe ikonta a Majalisar Dokoki.
Dan majalisar dattawan Amurka Mark Warner ya soki ci gaba da shigar Amurka a cikin rikicin na Iran a wani saƙo da ya wallafa a Shafin sa na X a ranar Alhamis, ya yi tambayar “ko Yaushe ne Trump zai janye jikin sa daga wannan yaƙi mai cike da asarar dukiya da ta rayuka?”
A ranar Juma’a, Trump ya shaida wa wani taron magoya bayan sa cewa biyan “ɗan ƙaramin ƙarin farashin fetur da kuke siya” ya fi alfanu fiye da sakarwa “muguwar ƙasa”, wato Iran, ta mallaki abin da ke haifar da makamin nukiliya.
Iran a nata bangaren, na ci gaba da tattaunawa da ƙasar Oman game da makomar kula da mashigin Ruwan Hormuz, inda ta jaddada cewa ba za ta yi magana kai tsaye da Amurka ba har sai an fito da matsaya a kai tare da sauran sharuɗɗa.
Duk da da’awar Trump na cewa sojojin Amurka suna da “cikakken iko” a kan mashigar, bayanai daga cibiyar leken asiri ta ruwa ta Kpler na nuni da cewa kamfanonin dako ta jiragen ruwa sun fi tsoron afkawa cikin takunkumin Iran fiye da na rundunar ruwan Amurka.
A yanzu haka, matsayin karɓuwa da farin jinin Trump a Amurka ya ragu zuwa mafi ƙanƙanta a lokacin shugabancin sa, sakamakon fargabar da yawancin ‘yan ƙasar ke da ita cewa yaƙin zai iya shafe lokaci mai tsawo ba’a ga ƙarshen sa ba.
Rahoton binciken ra’ayi na Reuters/Ipsos ya nuna cewa kaso 33 ne kadai na Amurkawa ke goyon bayan wasu daga cikin ayyukan shugaban.
Mun fassara muku wannan rahoton ne da tallafin AI da kuma alkalumman bincike daga gidan talabijin na Aljazeera.